Nieuwe kerndoelen speciaal onderwijs

Ook het speciaal en voortgezet speciaal onderwijs krijgt te maken met de vernieuwing van de kerndoelen. Maar welke kerndoelen voor een leerling gelden, hangt hier sterker dan in het reguliere onderwijs samen met de onderwijsbehoeften en verwachte uitstroom.

Voor een deel van de leerlingen gelden de nieuwe kerndoelen voor het primair onderwijs of de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Voor leerlingen die zeer moeilijk leren, meervoudig beperkt zijn of worden voorbereid op arbeid of dagbesteding worden daarnaast functionele kerndoelen ontwikkeld.

Die functionele kerndoelen leggen andere accenten. Ze richten zich sterker op praktische toepassing, zelfredzaamheid, participatie en voorbereiding op een passende plek in de samenleving.

De officiële kerndoelen vind je bij SLO. Op deze pagina leggen we uit wat ze betekenen voor de onderwijspraktijk.

SO en VSO

Om te begrijpen welke nieuwe kerndoelen gelden, is het belangrijk onderscheid te maken tussen speciaal onderwijs (SO) en voortgezet speciaal onderwijs (VSO).

Binnen het SO wordt gekeken naar de onderwijsbehoeften van de leerling en de verwachte doorstroom. In de nieuwe SLO-publicatie zijn daarom twee sets opgenomen:

de reguliere kerndoelen voor leerlingen die doorstromen naar het VSO met uitstroomprofiel vervolgonderwijs;
functionele kerndoelen voor leerlingen die zeer moeilijk leren en/of meervoudig beperkt zijn en naar verwachting doorstromen richting arbeidsmarkt of dagbesteding.

Voor de eerste groep zijn de kerndoelen voor de negen leergebieden identiek aan de kerndoelen voor het primair onderwijs.

In het VSO wordt gewerkt met drie uitstroomprofielen:

vervolgonderwijs;
arbeidsmarktgericht;
dagbesteding.

Het uitstroomprofiel is dus belangrijk voor de vraag welke doelen richting geven aan het onderwijs.

Vervolgonderwijs

Voor leerlingen in het VSO met het uitstroomprofiel vervolgonderwijs sluiten de kerndoelen aan op het reguliere voortgezet onderwijs.

Deze leerlingen worden voorbereid op het behalen van een diploma in het vmbo, havo of vwo. Voor de leergebieden gelden daarom dezelfde kerndoelen als voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs.

Daarmee ontstaat een doorgaande lijn:

PO/SO → onderbouw VO/VSO → bovenbouw en examenprogramma's.

De inhoudelijke uitleg van deze kerndoelen vind je daarom op onze pagina over de nieuwe kerndoelen in het voortgezet onderwijs en op de afzonderlijke pagina's van de negen leergebieden.

Voor leerlingen in het SO die naar dit uitstroomprofiel toewerken, vormen de nieuwe kerndoelen voor het primair onderwijs het uitgangspunt.

Functionele kerndoelen

Niet voor iedere leerling zijn de reguliere kerndoelen een passend uitgangspunt. Daarom worden voor een deel van de leerlingen in het SO en VSO functionele kerndoelen ontwikkeld.

In het SO zijn deze bedoeld voor leerlingen die zeer moeilijk leren en/of meervoudig beperkt zijn en die worden voorbereid op doorstroom naar het VSO met het uitstroomprofiel arbeidsmarktgericht of dagbesteding.

In het VSO zijn de functionele kerndoelen bedoeld voor leerlingen die uitstromen naar arbeid of dagbesteding.

Ook deze kerndoelen beschrijven waar het onderwijs zich inhoudelijk op richt, maar de uitwerking sluit sterker aan op de leefwereld en toekomst van deze leerlingen.

Denk bijvoorbeeld aan:

functioneel communiceren;
rekenen in praktische situaties;
zelfredzaamheid;
veilig omgaan met digitale technologie;
participeren in sociale situaties;
voorbereiding op arbeid of dagbesteding;
zo zelfstandig mogelijk functioneren in de samenleving.

De term functioneel betekent dus niet dat de doelen minder belangrijk of minder ambitieus zijn. De inhoud wordt zo gekozen en beschreven dat deze betekenisvol en bruikbaar is voor de ontwikkeling en toekomst van de leerling.

Wat geldt al?

De ontwikkeling en invoering van de functionele kerndoelen gebeurt in fases.

Sinds 1 augustus 2026 gelden de nieuwe functionele kerndoelen voor:

Voor deze twee leergebieden kunnen scholen dus daadwerkelijk overstappen op de nieuwe functionele kerndoelen. Net als in het reguliere onderwijs geldt daarbij het overgangsrecht tot 2031.

Voor burgerschap en digitale geletterdheid zijn eveneens nieuwe functionele kerndoelen ontwikkeld. Deze zijn nog niet wettelijk van kracht.

Voor de overige vijf leergebieden werkt SLO nog aan de functionele kerndoelen:

SLO verwacht deze functionele kerndoelen in 2027 op te leveren. Daarna moeten ze nog worden vastgelegd in wet- en regelgeving.

Dat is een belangrijk verschil met PO en onderbouw VO: voor die sectoren zijn de nieuwe kerndoelen voor alle negen leergebieden al ontwikkeld. Voor het functionele curriculum in SO en VSO is die inhoudelijke ontwikkeling dus nog niet volledig afgerond.

Praktisch en betekenisvol

De functionele kerndoelen zijn niet simpelweg een vereenvoudigde versie van de reguliere kerndoelen. Ze zijn vanuit de onderwijsbehoeften en toekomst van de doelgroep ontwikkeld.

Dat is bijvoorbeeld goed zichtbaar bij rekenen en wiskunde.

Daar gaat het onder andere om het werken met getallen en verhoudingen, maar ook om heel concrete grootheden zoals tijd en geld. Leerlingen leren wiskunde toepassen in bekende en nieuwe situaties en ontwikkelen vaardigheden die zij in hun dagelijks leven kunnen gebruiken.

Ook bij digitale geletterdheid is die praktische oriëntatie zichtbaar. Leerlingen leren digitale technologie en media gebruiken en krijgen te maken met onderwerpen als digitale systemen, informatie, AI, veiligheid en privacy.

Het uitgangspunt blijft ambitieus onderwijs, maar de vraag is steeds: welke kennis, vaardigheden en ervaringen helpen deze leerling om zich zo goed mogelijk te ontwikkelen en te participeren?

Maatwerk

Het speciaal onderwijs kent grote verschillen tussen leerlingen. Kerndoelen bepalen daarom niet hoe een leraar het onderwijs precies moet organiseren of welke leerling op welk moment welk niveau moet bereiken.

Scholen vertalen de kerndoelen naar een passend schoolcurriculum en vervolgens naar het onderwijs voor hun leerlingen.

Het ontwikkelingsperspectief speelt daarbij een belangrijke rol. Voor leerlingen in het SO en VSO wordt daarin onder andere vastgelegd naar welke uitstroombestemming wordt toegewerkt.

Dat maakt de relatie tussen curriculum en leerlingontwikkeling extra belangrijk. De school moet steeds de verbinding leggen tussen:

de landelijke kerndoelen;
het schoolcurriculum;
de onderwijsbehoeften van de leerling;
het ontwikkelingsperspectief;
de verwachte uitstroombestemming.

Maatwerk betekent daarbij niet dat kerndoelen verdwijnen. De landelijke doelen blijven richting geven aan de inhoud waarop leerlingen recht hebben, maar de route ernaartoe kan verschillen.

SBO en praktijkonderwijs

Het speciaal basisonderwijs (SBO) verdient hierbij een aparte vermelding. Voor het SBO gelden de kerndoelen voor het primair onderwijs.

Dat betekent dat SBO-scholen voor de nieuwe kerndoelen in principe werken vanuit dezelfde negen leergebieden als andere scholen in het primair onderwijs.

Voor sommige leerlingen zijn bepaalde kerndoelen echter niet of slechts gedeeltelijk haalbaar. SLO heeft daarom een wegwijzer ontwikkeld waarmee SBO-scholen onderbouwde keuzes kunnen maken. Daarbij kunnen de functionele kerndoelen uit het speciaal onderwijs inspiratie bieden.

Een vergelijkbare situatie geldt voor het praktijkonderwijs. Daar gelden de kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Ook daar kunnen de functionele kerndoelen uit het VSO helpen bij het maken van passende curriculumkeuzes voor leerlingen voor wie bepaalde reguliere kerndoelen niet haalbaar zijn.

Functionele kerndoelen worden daarmee niet automatisch de wettelijke kerndoelen voor SBO of praktijkonderwijs. Ze kunnen wel helpen bij het maken van bewuste, passende keuzes.

Aan de slag

De vernieuwing vraagt in het SO en VSO eerst om een goede analyse van welke set kerndoelen voor welke leerlingen relevant is.

Een praktische aanpak kan er zo uitzien:

1. Breng de leerlingpopulatie en uitstroom in beeld
Bekijk welke leerlingen toewerken naar vervolgonderwijs, arbeidsmarkt of dagbesteding.

2. Bepaal welke kerndoelen van toepassing zijn
Maak onderscheid tussen de reguliere kerndoelen en de functionele kerndoelen.

3. Begin met Nederlands en rekenen en wiskunde
De nieuwe reguliere én functionele kerndoelen voor deze leergebieden zijn sinds augustus 2026 van kracht. Dit zijn daarom logische leergebieden om als eerste systematisch te bekijken.

4. Vergelijk met het huidige curriculum
Welke inhoud is al goed zichtbaar? Wat krijgt in de nieuwe doelen meer nadruk? En waar zitten nog hiaten?

5. Kijk naar de doorgaande lijn
Voor leerlingen die richting vervolgonderwijs gaan, is aansluiting tussen SO, VSO en regulier vervolgonderwijs belangrijk. Voor leerlingen richting arbeid of dagbesteding staat juist de functionele doorgaande lijn naar participatie en zelfstandigheid centraal.

6. Verbind curriculum en ontwikkelingsperspectief
Onderzoek hoe de landelijke doelen, het schoolaanbod en de individuele ontwikkeling van leerlingen elkaar versterken.

7. Volg de ontwikkeling van de overige functionele kerndoelen
De functionele kerndoelen voor vijf leergebieden zijn nog in ontwikkeling. Voorkom daarom dat je voor deze leergebieden nu al een definitief curriculum bouwt op basis van doelen die nog niet zijn opgeleverd.

Toezicht

Ook voor het (voortgezet) speciaal onderwijs geldt een overgangsperiode.

De Inspectie van het Onderwijs geeft aan dat scholen vanaf augustus 2026 kunnen starten met de implementatie van de nieuwe kerndoelen voor Nederlands en rekenen en wiskunde. Dat geldt ook voor de nieuwe functionele kerndoelen.

Tot augustus 2031 geldt overgangsrecht. Tijdens een inspectiebezoek kan een school aangeven voor welke leergebieden en leerjaren zij al met de nieuwe kerndoelen werkt.

De inspectie treedt in deze periode vooral stimulerend op. Vanaf augustus 2031 wordt handhavend toegezien op de nieuwe kerndoelen.

Dat geeft scholen tijd om de vernieuwing stapsgewijs te vertalen naar hun eigen curriculum en leerlingpopulatie.

Meer over de landelijke planning lees je op onze pagina over de invoering van de nieuwe kerndoelen.

Veelgestelde vragen

Gelden in het speciaal onderwijs dezelfde nieuwe kerndoelen als in het primair onderwijs?
Dat hangt af van de doelgroep. Voor SO-leerlingen die doorstromen naar VSO met uitstroomprofiel vervolgonderwijs zijn de kerndoelen voor de negen leergebieden identiek aan de kerndoelen voor het primair onderwijs. Voor leerlingen die zeer moeilijk leren en/of meervoudig beperkt zijn, zijn er functionele kerndoelen.

Welke kerndoelen gelden in het VSO?
Dat hangt samen met het uitstroomprofiel. Voor het uitstroomprofiel vervolgonderwijs sluiten de kerndoelen aan op de onderbouw van het reguliere VO. Voor leerlingen richting arbeidsmarkt en dagbesteding worden functionele kerndoelen gebruikt.

Wat zijn functionele kerndoelen?
Functionele kerndoelen zijn kerndoelen voor leerlingen in het SO en VSO voor wie de reguliere kerndoelen niet passend zijn. Ze richten zich sterker op praktische toepassing, zelfredzaamheid, participatie en voorbereiding op arbeid of dagbesteding.

Welke nieuwe functionele kerndoelen gelden al?
De nieuwe functionele kerndoelen voor Nederlands en rekenen en wiskunde zijn sinds 1 augustus 2026 van kracht.

Zijn er ook functionele kerndoelen voor burgerschap en digitale geletterdheid?
Ja. Deze zijn ontwikkeld, maar nog niet wettelijk van kracht.

Zijn er al nieuwe functionele kerndoelen voor alle negen leergebieden?
Nee. SLO werkt nog aan de functionele kerndoelen voor mens en maatschappij, mens en natuur, moderne vreemde talen, kunst en cultuur en bewegen en sport. Deze worden naar verwachting in 2027 opgeleverd en moeten daarna nog in wet- en regelgeving worden vastgelegd.

Gelden functionele kerndoelen ook in het SBO?
Voor het SBO gelden de kerndoelen van het primair onderwijs. Wanneer bepaalde kerndoelen voor een leerling niet haalbaar zijn, kunnen de functionele kerndoelen wel helpen bij het maken van passende inhoudelijke keuzes.

Hoe zit het met het praktijkonderwijs?
Voor het praktijkonderwijs gelden de kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Ook hier kunnen functionele kerndoelen worden gebruikt als bron bij het maken van passende keuzes voor leerlingen.

Wanneer moeten alle scholen met de nieuwe kerndoelen werken?
Uiterlijk vanaf augustus 2031 moeten scholen werken volgens de nieuwe kerndoelen die dan wettelijk van toepassing zijn. Voor functionele kerndoelen die later worden opgeleverd en ingevoerd, moet de precieze wettelijke planning worden gevolgd.

Verder lezen

Voor de officiële formuleringen kun je de kerndoelen voor het speciaal onderwijs bij SLO en de kerndoelen voor het voortgezet speciaal onderwijs bij SLO raadplegen.